Bazıları Buhârî’ye kafayı çok takmışlar. Var güçleriyle yükleniyorlar. Zannediyorlar ki Buhârî’yi gözden düşürseler daha çok mesafe alacaklar. Ama beyhude.
Buhârîde sahih olmayan hadislerin bulunmasının bize bir tesiri olmaz çünkü, biz Hanefîyiz. Hanefî Fıkhı, Buhârî yazılmadan yaklaşık bir asır önce yazılmış ve tekamül etmiştir. Bu sebeple hiç kimse Hanefî Fıkhına zarar veremez.
Buhârî’nin Hadislerinin Hepsi Sahih midir? Buhârî’de Sahih Olmayan Hadis de Var mıdır?
Ehl-i sünnet âlimlerinin çoğunluğu, İmam Buhârî’nin Sahîhi’nin müsned ve muttasıl hadisler kısmında rivayet ettiği bütün hadislerin sahih olduğu görüşündedir. Ayrıca onun eseri, Kur’ân-ı Kerîm’den sonra en sahih kitap olarak kabul edilir.
Cumhur (çoğunluk) âlimlerin bu konuda görüşü nedir?
Hadis ve fıkıh âlimlerinin büyük çoğunluğu, İmam Buhârî’nin el-Câmiʿu’s-Sahîh’inde sahih olmasını şart koşarak rivayet ettiği hadislerin tamamının sahih olduğu konusunda ittifak etmişlerdir.
Bunu açıkça ifade eden meşhur âlimlerden bazıları şunlardır:
* İmam Nevevî
* İmam İbnü’s-Salâh
* İmam İbn Hacer el-Askalânî
* İmam Zehebî
* İmam Süyûtî
İmam Nevevî şöyle demiştir:
“Âlimler, Aziz ve Yüce Kur’ân’dan sonra en sahih kitapların Sahîh-i Buhârî ile Sahîh-i Müslim olduğu hususunda ittifak etmişlerdir.”
Âlimler Sahîh-i Buhârî’deki bazı hadisleri tenkit etmiş midir?
Evet. Ancak bunun doğru anlaşılması gerekir. Büyük hadis hâfızlarından bazıları, mesela; Dârekutnî, Ebû Ali el-Gassânî Sahîh-i Buhârî’deki az sayıda hadis veya isnadı tenkit etmişlerdir. Fakat onların amacı, Buhârî’nin zayıf olduğunu veya kitabının güvenilir olmadığını söylemek değildir.
Bilakis şu hususları ilmî olarak tartışmışlardır:
* Bazı isnadlar arasındaki farklılıklar.
* Bir râviyi diğerine tercih etme meselesi.
* Bir hadisin Buhârî’nin şartına uygun olup olmadığı.
Bu tenkitlerin büyük çoğunluğuna ise başta şu âlimler olmak üzere birçok muhaddis cevap vermiştir:
* İbn Hacer el-Askalânî, Hedyü’s-Sârî adlı eserinde.
* İbnü’s-Salâh.
* Nevevî.
Bu sebeple İbn Hacer, Dârekutnî’nin tenkitlerinin büyük kısmının Sahîh-i Buhârî’deki hadislerin sıhhatine zarar vermediğini belirtmiştir.
Sahîh-i Buhârî’de muallak hadisler var mıdır?
Evet. Sahîh-i Buhârî’de muallak hadisler bulunmaktadır. Bunlar, Buhârî’nin isnadın bir kısmını hazfederek (düşürerek) rivayet ettiği hadislerdir.
Bu muallak hadislerin tamamı aynı derecede değildir:
* İçlerinde sahih olanlar vardır.
* Hasan olanlar vardır.
* Zayıf olanlar da vardır.
Ancak bilinmesi gereken önemli husus şudur ki, bu muallak rivayetler, Buhârî’nin sıhhatini taahhüt ettiği hadisler kapsamına girmez.
Çünkü Buhârî bunları çoğu zaman bab başlıklarında, bir görüşü desteklemek veya başka rivayetleri takviye etmek amacıyla zikretmiştir; onları asıl delil olarak sunmamıştır.
İbn Hacer el-Askalânî bu muallak rivayetleri Tağlîku’t-Ta’lîk adlı eserinde bir araya getirip incelemiş ve her birinin derecesini açıklamıştır.
Sahîh-i Buhârî’nin aslında zayıf hadis var mıdır?
Hadis âlimlerinin çoğunluğuna göre: Hayır. Buhârî’nin eserinin aslında muttasıl isnatla rivayet ettiği hadislerin tamamı sahihtir.
Bununla birlikte, çağdaş bazı araştırmacılar veya bazı ilim adamları belirli hadislerin sıhhati hakkında farklı değerlendirmelerde bulunabilmektedir.
Ancak bu, cumhur muhaddislerin benimsediği görüşe aykırı olan bir içtihattır ve Sahîh-i Buhârî’nin ilmî değerini ve ümmet nezdindeki güvenilirliğini etkilememiştir.
Sonuç:
* Sahîh-i Buhârî’deki müsned ve muttasıl hadislerin tamamı, ümmet âlimlerinin çoğunluğuna göre sahihtir.
* Muallak rivayetlerin tamamı Buhârî’nin sıhhat şartına dahil değildir. Bunların arasında sahih, hasen ve zayıf rivayetler bulunmakla birlikte, Buhârî bunların tamamının sahih olduğunu taahhüt etmemiştir.
Bazı büyük hadis hâfızlarının az sayıdaki rivayet hakkında yönelttiği tenkitler, Sahîh-i Buhârî’nin güvenilir olmadığı anlamına gelmez.
Nitekim bu tenkitlere büyük muhaddisler tarafından ilmî cevaplar verilmiştir. Bu sebeple de Sahîh-i Buhârî, Ehl-i sünnet nezdinde Kur’ân-ı Kerîm’den sonra en sahih kitap olma vasfını korumuştur.