İcmâ, İslam ümmetinden olan müctehidlerin, şer’î bir hüküm üzerinde ittifak etmeleridir.
İcmâ, sadece bir araya gelip de karar almak değildir. Bir araya gelip karar almak, icmâ değil, ortak karar olur. Batılıların deyişiyle, bir mânâda Batı dinlerinde yapıldığı gibi konsül olur.
Nitekim Konstantin, İznik’te din adamlarını ve siyaset adamlarını topladı. O gün 150 kadar İncil nüshası içinden seçme yapıldı.
4 tanesini seçip aldılar. Bugün elde olan metinler bunlardır. Bunları doğru saydıklarını ifade ettiler. Dinî metin olarak yaymaya başladılar. Gerisini imha ettiler.
İcmâ bu değildir. İcmâ için bir araya gelmeye gerek de yoktur.
Dünyanın değişik yerlerindeki İslâm âlimleri, Kur’an-ı Kerîm’i önüne alır, inceler, baştan sona kadar tarar. Resûlullah’ın sünnetini, hadislerini önüne alır, onları gözden geçirir, inceler, araştırır.
Muaz bin Cebel’in dediği gibi; “hiçbir gayreti eksik bırakmadan, bütün gücümü sarf edeceğim” demesi gibi, bütün gücünü sarf ederek bir sonuca varır.
İstanbul’daki, Ankara’daki, Doğu’daki, Batı’daki, Türkiye’deki, Arabistan’daki, Pakistan’daki, Afganistan’daki, İran’daki, Dünya’nın değişik yerlerindeki âlimler, Kur’an ve Sünnetten anladıklarını ortaya koyarlar. Hepsini topladığınız zaman bakarsınız ki bunlar aynı noktada birleşiyor.
İşte icmâ budur. Bunun dışındaki zaten icmâ olmaz, dayatma olur.
Mesela İmam-ı Âzam Hazretlerinin dört bin kadar talebesi olmuştur. Ama onlar İmam-ı Âzam Hazretlerinin talebesidir. İmam-ı Şâfiî Hazretlerinin çok sayıda talebeleri olmuştur. Onlar İmam-ı Şâfiî Hazretlerinin talebeleridir. İcmâ, talebelerin hocasının söylediğini söylemeleri değildir.
Değişik yörelerde, değişik bölgelerde, değişik ülkelerdeki âlimlerin bir konuda aynı sonuca varmasına icmâ denir.
Mesela günde beş vakit namaz farzdır. Neyle sâbittir? Kur’an-ı Kerîm ile sâbittir. Resûlullah’ın sünnetiyle sâbittir. İcmâ-i ümmetle sâbittir.
Cuma namazı farzdır. Neyle sâbittir? Kur’an-ı Kerîm ile sâbittir. Resûlullah’ın sünnetiyle sâbittir. İcmâ-i ümmetle sâbittir.
Tıpkı bunun gibi, Miraç olayı hem Kur’an-ı Kerîm ile, hem Resûlullah’ın sünnetiyle, hem de icmâ-i ümmetle sâbittir.